Inwentaryzacja drzew początkiem kompleksowego planu opieki nad Parkiem przy Dworze w Mogilanach

Prace nad uporządkowaniem i profesjonalną opieką nad drzewostanem Parku w Mogilanach rozpoczęły się już na początku tego roku. To proces, który ma wreszcie dać Parkowi coś, czego przez lata brakowało - profesjonalną, kompleksową wiedzę o stanie całego drzewostanu oraz plan dalszego postępowania.

Przez lata brakowało jednego: wiedzy o stanie całego drzewostanu

Park w Mogilanach jest wpisany do rejestru zabytków, a więc jego historyczny układ i znajdująca się na jego terenie zieleń podlegają szczególnej ochronie konserwatorskiej. Jednocześnie dotychczas nie był objęty kompleksową opieką dendrologiczną.

Drzewa były pielęgnowane wtedy, kiedy zachodziła taka potrzeba, gdy wizualnie widać było konieczność interwencji. Nie oznacza to jednak tego samego, co kompleksowa, fachowa ocena całego drzewostanu, z określeniem ich parametrów, stanu zdrowotnego, potencjalnych zagrożeń oraz wskazaniem, jakie działania należy wobec nich podjąć.

To właśnie ten problem postanowiono rozwiązać podejmując działania osiem miesięcy temu.

Od początku 2026 roku Urząd Gminy rozpoczął działania zmierzające do poprawy stanu drzewostanu. Jednym z najważniejszych elementów tych działań stało się przygotowanie profesjonalnej inwentaryzacji dendrologicznej. Nie chodzi o jedną wizytę i pobieżne obejrzenie kilku drzew. Chodzi o zinwentaryzowanie drzew rosnących na terenie całego parku. W maju, po analizie ofert i wyborze wykonawcy podpisano umowę z firmą Natura Projekt sp. z o.o., która do 15 listopada ma czas na wykonanie prac. 

Co właściwie Gmina dostanie po zakończeniu prac dendrologa?

Nie „papier”. Nie prezentację. Nie zdjęcia drzew do archiwum. Przedmiotem umowy jest kompleksowa usługa dendrologa, która obejmuje m.in. pomiary dendrometryczne, czyli określenie parametrów drzew, ustalenie ich położenia przy wykorzystaniu GPS, ocenę ich ogólnego stanu oraz wskazanie istotnych zagrożeń, wskazania zaleceń dotyczących dalszego postępowania, prac pielęgnacyjnych, ewentualnej wycinki, przeprowadzenie dalszych specjalistycznych badań.

To oznacza, że po raz pierwszy podejmowane jest działanie, które pozwoli spojrzeć na park jako na całość, a nie reagować wyłącznie na pojedyncze drzewa wtedy, kiedy pojawi się problem.

Dendrolog prowadzi obecnie oględziny i badania drzew na terenie parku. Dopiero po zakończeniu tych prac Gmina otrzyma pełną opinię zawierającą ocenę stanu drzewostanu oraz rekomendacje dotyczące dalszego postępowania. To właśnie ten dokument ma stać się podstawą kolejnych działań, bo nie można podejmować decyzji dotyczących zabytkowego drzewostanu wyłącznie na podstawie tego, co widać gołym okiem.

Jedno drzewo może wyglądać dobrze, a mieć problemy, których nie widać z poziomu alejki. Inne może wymagać wyłącznie zabiegów pielęgnacyjnych. Jeszcze inne może stanowić zagrożenie i wymagać dalszej specjalistycznej opieki.

• Dlatego najpierw potrzebna jest diagnoza. 
• Potem plan.
• A dopiero później konkretne działania.

Dlaczego nie można było zrobić tego wcześniej?

To pytanie również pojawia się bardzo często. Odpowiedź jest prosta, choć nie zawsze wygodna. Przez wiele lat Park nie miał zapewnionej kompleksowej opieki dendrologicznej. Podejmowano działania interwencyjne i pielęgnacyjne, gdy zachodziła taka potrzeba. Próbowano również wprowadzać środki na ten cel do budżetu, jednak były one ostatecznie przesuwane na inne potrzeby. To nie zmienia faktu, że stan taki należało zmienić.

I właśnie dlatego w tym roku podjęto działania od podstaw, żeby wreszcie wiedzieć dokładnie, co w Parku mamy, w jakim jest stanie, co jest bezpieczne, co wymaga pielęgnacji, co wymaga badań, a co może wymagać usunięcia. To jest fundament racjonalnej opieki nad zabytkowym drzewostanem.

A dlaczego po prostu nie wyciąć drzew, które wyglądają źle?

Bo Park jest zabytkiem. I właśnie dlatego nie można działać na zasadzie: „to drzewo wygląda źle, więc jutro je wycinamy”. To jest zabytkowy Park, w którym działania dotyczące zieleni muszą być prowadzone z uwzględnieniem obowiązujących przepisów i stanowiska właściwego konserwatora zabytków. Dlatego potrzebna jest dokumentacja, ocena specjalisty, odpowiednie uzgodnienia zgody i decyzje. Dopiero wtedy można przejść do wykonania konkretnych prac.

„Dlaczego urząd nie zadzwoni do firmy i nie każe wyciąć drzewa?”

Bo Gmina nie działa jak prywatny właściciel domu. Właściciel prywatnej posesji może zadzwonić do przysłowiowego pana Nowaka, umówić termin, uzgodnić cenę i zlecić mu pracę (oczywiście jeśli przepisy pozwalają na usunięcie drzewa). Urząd Gminy nie może działać w ten sposób. Jeżeli Gmina chce wydać publiczne pieniądze, musi przejść określoną procedurę.

Najpierw trzeba dokładnie określić, co ma zostać wykonane, ustalić wartość zamówienia i przeprowadzić odpowiednie rozeznanie rynku lub postępowanie zgodnie z obowiązującymi zasadami. W przypadku zamówienia objętego procedurą ofertową trzeba przygotować zapytanie, zebrać oferty, porównać je, sporządzić odpowiednią dokumentację, wybrać wykonawcę zgodnie z zasadami i dopiero wtedy można podpisać umowę. A kiedy wartość zamówienia przekracza odpowiednie progi, procedura jest jeszcze bardziej rozbudowana i może być konieczne przeprowadzenie postępowania w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych. Wtedy dochodzą kolejne wymagania, terminy, dokumenty i etapy postępowania. Sam wybór wykonawcy może więc trwać znacznie dłużej niż kilka dni.

To samo dotyczy pieniędzy

Każdy wydatek musi mieć podstawę, być prawidłowo zaplanowany i rozliczony. Dlatego czasami mieszkańcy widzą drzewo, które ich zdaniem wymaga natychmiastowej reakcji, i pytają: „Dlaczego jeszcze tego nie wycięto?”. Odpowiedź może brzmieć: bo trzeba najpierw uzyskać opinię specjalisty, uzgodnić szczegóły z konserwatorem, uzyskać odpowiednią zgodę, zabezpieczyć środki w budżecie, przeprowadzić postępowanie wyłaniające wykonawcę, przygotować dokumenty do podpisania umowy i dopełnić formalności. I dopiero wtedy można wejść z pracami. Tak wyglądają procedury, które obowiązują samorząd. 

Inwentaryzacja nie kończy procesu, ona go rozpoczyna. 

Po zakończeniu prac dendrologicznych Gmina będzie mogła zaplanować kolejne działania pielęgnacyjne, zabezpieczające, diagnostyczne, a tam, gdzie będzie to konieczne i dopuszczalne, również dotyczące usunięcia drzew. Jeżeli przez wiele lat nie prowadzono kompleksowej opieki nad drzewostanem, nie da się naprawić wszystkiego w miesiąc. Ale można zrobić coś znacznie ważniejszego: zacząć robić to dobrze. I to się już dzieje. 

Na tym tle należy również spojrzeć na wydarzenia z 22 sierpnia.

Jeżeli w przestrzeni publicznej doszło do zniszczenia zabytkowych drzew, rolą Gminy jest ustalenie, co się wydarzyło, dlaczego do tego doszło i jakie działania należy podjąć, aby ograniczyć skutki zdarzenia oraz uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości. To nie jest „atak na strażaków”. To jest wyjaśnianie konkretnego zdarzenia. Można doceniać pracę strażaków i jednocześnie oczekiwać wyjaśnienia konkretnej sytuacji.

Jeden park. Wiele lat zaniedbań. I dużo pracy przed nami.

Park w Mogilanach jest jednym z tych miejsc, w których skutki wieloletnich zaniedbań nie dają się usunąć jednym zarządzeniem ani jednym podpisem. Nie da się cofnąć czasu, w kilka tygodni odtworzyć wieloletniego systemu pielęgnacji, jednym telefonem załatwić wszystkich spraw. A to, że nie każdy etap tej pracy pojawia się codziennie na Facebooku, nie oznacza, że Urząd stoi w miejscu, nie widzi problemu i nic nie robi. Najczęściej najbardziej potrzebna praca dzieje się w ciszy.